نکاتی در مورد ضمایر و مرجع آنها

ضمیر کلمه ای است که معمولا به جای اسم می نشیند تا از تکرار اسم جلوگیری کند.

به اسمی که ضمیر جانشین آن می شود مرجع ضمیر گفته می شود.

ضمایر مخاطب مانند (إنتَ - إنتِ.......کَ - کِ .....) و متکلم مانند ( إنا- نحن - تُ- ی - نا) نیاز به مرجع ضمیر ندارند.

ضمایر غایب ( هو - هی - هما - هم - هنّ - ه - ها ) غالبا نیاز به مرجع دارند. ضمیر باید از نظر جنس و عدد با مرجع خود مطابقت داشته باشد. مانند: تذهب فاطمة کلّ یوم ألی المدرسة. هی تعمل بواجباتها.

اگر مرجع ضمیر جمع غیر انسان باشد ضمیر باید به صورت مفرد مؤنث بیاید.

در کنکور سراسری نکات مهم ضمایر عبارتند از:

1- مطابقت ضمیر و مرجع آن

2- تشخیص اینکه ضمیر «ی» و «نا» چه وقت ضمیر متصل مرفوع اند و چه وقت منصوب یا مجرور.

ضمیر «ی»: اگر بلافاصله بعد از سومین حرف اصلی فعل بیاید ضمیر متصل مرفوع است و نقش فاعلٰ- نائب فاعل- و یا اسم افعال ناقصه است. اگر بین سومین حرف اصلی فعل و ضمیر «ی» نون وقایه بیاید ضمیر متصل منصوب و نقش آن مفعول به است. اگر به حروف مشبهة بالفعل متصل شود اسم حروف مشبهه و منصوب است . اگر به حروف جر متصل شود مجرور به حرف جر و اگر به اسم متصل شود مضاف الیه است و مجرور.

ضمیر «نا»: اگر به فعل مضارع و امر متصل شود حتما مفعول به است. اگر به فعل ماضی متصل شود و با حذف «نا» صیغه مستقلی باقی بماند مفعول به است و اگر با حذف آن صیغه مستقلی باقی نماند متصل مرفوع است و نقش آن فاعل یا نائب فاعل یا اسم افعال ناقصه است. اگر به حروف مشبهه متصل شود اسم حروف مشبهه و منصوب است. اگر به اسم متصل شود مضاف الیه و مجرور است. اگر به حروف جر متصل شود مجرور به حرف جر است.

نمونه ای از تست های کنکور سراسری سالهای اخیر مربوط به بحث ضمایر:

عيِّن ضمير «نا» للرفع و النّصب و الجرّ معاً: (سراسری تجربی 94)

1) يُساعدنا أبونا في غرس أشجارنا الخضراء! 2) سافرنا إلی مدينة أُسرتنا لزيارة أقربائنا!

3) کتبنا تماريننا حتّی يحسبنا المعلّم مجتهدين! 4) تبتسم لنا وردتنا الحمراء في حديقتنا!

عيِّن ضمير الياء ليس فاعلاً: (خارج کشور 94)

1) إن تُنادي ربّک الرّؤوف فهو يُجيبک! 2) أ لم تذوقي حلاوة عاقبة الصّبر حتّی الآن!

3) إسمَحي لي بأن أُبيّن لک نتائج جهدک! 4) نبِّهـني لذکرک يا إلهي، حتّی أبتعد عن الضّلالة!

عيِّن الصّحيح عن الضّمير(علی حسب مرجعه): (سراسری رياضی 95)

1) في مدرستنا مديرة ذکيّة، تُرجَع الأمورُ کلّها إليه!

2) کان هذا الطّفل يبکي لأنّ أُمّها لم تکن في جنبه!

3) إشتريتُ أشياء کثيرة من السّوق، بعضه لأُمّي، فدفعتها له، ففرحت!

4) قال أحدُ العلماء: لا نخاف من الموت لأنّه سفرٌ لنا من مکان إلی آخر!